Op dit moment leven er in Nederland ongeveer 310.000 mensen met dementie. Naar verwachting is dat aantal in 2050 verdubbeld tot meer dan 610.000. Tegelijkertijd is er een groot tekort aan zorgpersoneel en wil de overheid dat mensen met dementie zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Dat betekent dat familie, naasten, buren en vrijwilligers steeds meer zorg op zich moeten nemen.

Meer stress en overbelasting

Uit onderzoek blijkt dat die mantelzorg nu vooral door vrouwen wordt gedaan. Ongeveer 73 procent van de mantelzorgers voor mensen met dementie is vrouw. Dat zijn partners, dochters en schoondochters, maar ook vrouwen die zelf al in de zorg werken. Deze scheve verdeling heeft grote gevolgen. Vrouwen werken hierdoor vaker minder uren of stellen hun carrière uit om de mantelzorg vol te houden. Daardoor verdienen zij minder, bouwen zij minder pensioen op en ervaren zij vaker stress en psychische klachten zoals angst en somberheid. De combinatie van werk en mantelzorg is zwaar en leidt regelmatig tot overbelasting; steeds meer mantelzorgers vallen uit.

Praktische taken

Mannen die mantelzorg geven, doen dat (zo laat onderzoek zien) vaak op een andere manier. Zij richten zich vaker op praktische en regelende taken, zoals het bijhouden van financiën, het plannen van afspraken of het contact met instanties. De dagelijkse lichamelijke verzorging en de emotionele ondersteuning komen meestal terecht bij vrouwen, zien de onderzoekers. Hoewel er langzaam veranderingen zichtbaar zijn, blijft dit patroon volgens hen hardnekkig.

Eerlijker verdelen

De onderzoekers hebben berekend wat er gebeurt als de zorgverdeling blijft zoals die nu is. In 2050 zijn er naar schatting anderhalf miljoen mantelzorgers nodig om alle mensen met dementie te ondersteunen. Als de huidige verhoudingen niet veranderen, zouden daar ruim een half miljoen extra vrouwelijke mantelzorgers voor nodig zijn. Dat is volgens de onderzoekers maatschappelijk en economisch niet haalbaar. Om de zorg eerlijker te verdelen, zijn juist veel meer mannen nodig. Naar schatting zouden er in 2050 ongeveer 580.000 mannelijke mantelzorgers bij moeten komen, tegenover 170.000 vrouwen.

Mannen meer betrekken

Daarom richten de onderzoekers zich op de vraag hoe mannen beter betrokken kunnen worden bij mantelzorg. Ze spreken van een noodzakelijke cultuuromslag in het denken over zorg. Daarbij kijken zij ook naar noodzakelijke veranderingen in de maatschappij en economie, zoals betere mogelijkheden om werk en mantelzorg te combineren. Bijvoorbeeld door flexibelere werktijden en betere verlofregelingen. Ook speelt steun vanuit werkgevers en collega’s een belangrijke rol. Mensen die mantelzorg geven, houden dit langer vol als zij zich gesteund voelen op hun werk.

Onbewust rolpatroon

Daarnaast kijken de onderzoekers naar de rol van zorgprofessionals. Uit eerdere studies blijkt dat verzorgenden en andere professionals vrouwelijke familieleden vaker aanspreken op zorgtaken dan mannen. Dit gebeurt vaak onbewust, maar het versterkt wel bestaande rolpatronen. Door hier bewuster mee om te gaan, kunnen mannen actiever worden betrokken bij de zorg rondom mensen met dementie. Zorg voor Beter heeft naar aanleiding van dit onderzoek drie praktische tips opgesteld waarmee je het gesprek met mantelzorgers kunt aangaan.

De hele maatschappij meer betrekken

In een reactie op de Facebookpagina van TVV stelt verzorgende Loes voor om niet alleen mannen meer te betrekken en motiveren, maar de hele maatschappij. ‘Ook ouderen zelf kunnen bijvoorbeeld vaak nog iets betekenen voor hun buurman. Al is het elke dag op een bepaalde tijd een belletje of appje of alles oké is, of in een appartementencomplex zorgen dat de buurman om 9.30 uur met de jas aan bij de deur staat zodat de zorgboerderij hem kan ophalen. Vaak willen mensen buren kennissen dit wel doen, maar zien ze zelf niet dat dit een wereld van verschil uitmaakt en de mantelzorgers ontlast. Het gesprek aangaan, een appgroep maken met iedereen in de buurt die wel eens wil helpen: het kan allemaal.’