Uit het onderzoek blijkt dat veel thuiswonende ouderen van 75 jaar en ouder nog nooit met een arts hebben gesproken over hun wensen voor de laatste levensfase. Van de ouderen met een kwetsbare gezondheid heeft 69 procent zo’n gesprek nog nooit gevoerd. Bij ouderen zonder kwetsbare gezondheid ligt dat percentage zelfs op 76 procent.

Vertrouwen

Tegelijkertijd hebben veel ouderen wel vertrouwen in de zorg. Negen op de tien thuiswonende 75-plussers vertrouwen erop dat artsen goede zorg zullen geven in de laatste levensfase. Ook denkt 88 procent dat artsen hun wensen over medische beslissingen zullen volgen.

Maar: als wensen niet bekend en vastgelegd zijn, weten zorgverleners niet wat iemand wel of niet zou willen. Soms kunnen bepaalde wensen ook niet worden uitgevoerd, omdat ze niet juridisch en medisch zijn vastgelegd. Pas geleden bleek nog dat bijna 6000 mensen (waaronder vooral ouderen) kiezen voor stoppen met eten en drinken omdat hun euthanasieverzoek werd afgewezen of niet geregeld was.

Niet wachten tot er een crisis is

Het onderzoek laat zien dat ongeveer 30 tot 45 procent van de 75-plussers nog niet heeft nagedacht over belangrijke vragen rond toekomstige zorg. Denk aan onderwerpen zoals:

• Thuis blijven wonen of verhuizen naar een zorginstelling.
• Wel of niet naar het ziekenhuis bij ernstige ziekte.
• Wie beslissingen neemt als iemand dat zelf niet meer kan.
• Wensen rond reanimatie.
• Wensen rond het levenseinde en euthanasie.

Vaak komen deze onderwerpen pas ter sprake als de gezondheid plotseling achteruitgaat. Juist daarom is het waardevol om deze onderwerpen al eerder bespreekbaar te maken binnen de proactieve zorgplanning. Veel verzorgenden denken dat dit een verantwoordelijkheid is van artsen en/of verpleegkundigen.

Maar: ook jij kan het gesprek opstarten of mantelzorgers en naasten aanmoedigen om hiermee aan de slag te gaan. Een eenvoudige vraag als ‘Heeft u wel eens nagedacht over wat belangrijk voor u is als uw gezondheid verandert?’, kan al een eerste stap zijn.

Signaleren en uitleg geven

Het Zorginstituut benadrukt dat er meer aandacht mag komen voor proactieve zorgplanning bij (kwetsbare) ouderen. Als verzorgende hoef je niet alle antwoorden te hebben op vragen over euthanasie, niet-reanimeren of andere wensen rond de laatste levensfase. Je rol ligt vooral in het signaleren van vragen, twijfels of zorgen bij cliënten.

Door het gesprek op een laagdrempelige manier te starten, kun je mensen stimuleren om na te denken over hun wensen voor de toekomst. Ook kun je uitleggen waarom het belangrijk is om deze wensen tijdig te bespreken en vast te leggen, zodat zorgverleners en naasten weten wat voor iemand belangrijk is.

Verwijzen

Vervolgens is het belangrijk om de oudere en naasten te verwijzen naar de juiste personen. De huisarts is degene die het gesprek voert over niet-reanimeren en euthanasie. De huisarts kan ook advies geven over hoe en waar ouderen hun wensen op dat gebied kunnen vastleggen. Zorg er ook voor dat je belangrijke informatie vastlegt in het cliëntendossier.

Willen ouderen of naasten meer weten, of wil jij zelf beter weten hoe het zit met belangrijke beslissingen rondom zorg en het levenseinde? Verwijs of ga zelf naar de volgende websites:

• Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde: biedt informatie over euthanasie, wilsverklaringen, niet-reanimeren, behandelverboden en andere keuzes rond het levenseinde.
• Patiëntenfederatie Nederland: heeft begrijpelijke informatie over medische keuzes, wilsverklaringen en samen beslissen in de zorg.
• Senioren Netwerk Nederland: ondersteunt ouderen met informatie over wonen, zorg, welzijn en toekomstplanning.
• Alzheimer Nederland: voor mensen met dementie en hun naasten. Biedt veel informatie over het tijdig bespreken van zorgwensen en het vastleggen van beslissingen.
• MantelzorgNL: ondersteunt mantelzorgers met informatie, advies en praktische hulpmiddelen, ook rond de laatste levensfase.
• Agora: biedt informatie over palliatieve zorg en proactieve zorgplanning.