Wanneer ben je een rebelse verzorgende?

‘Als je durft af te wijken van wat jullie standaard doen, als je met een andere blik naar de zorg of je organisatie durft te kijken. Als verzorgende kom je soms klem te zitten tussen wat je volgens de protocollen of regels moet doen, maar wat jij zelf eigenlijk geen mensgerichte zorg voor de cliënt vindt. Zo sprak ik eens een verzorgende die zag wat het met een bewoner deed die een grotemensenslabber moest dragen omdat hij zoveel kwijlde. Hij werd er ongelukkig van, kreeg nare reacties van andere bewoners. Ze nam haar naaimachine mee naar het werk en maakte bandana’s in stoere prints voor hem. De cliënt was zo blij, de dames van de groep vonden het bovendien geweldig dat ze haar naaimachine mee had. Dat is rebels zijn; het zit ‘m in kleine dingen.’

Waarom is af en toe positief rebels zijn belangrijk?

‘Als verzorgende ben jij degene met kennis en kunde middenin de leefwereld van de cliënt. Jij ziet het als de regels, ongeschreven regels of de standaarden eigenlijk helemaal niet bij iemand passen en dus botsen met de waarden die jij hebt als professional: goede zorg leveren. Rebels zijn betekent niet dat je tegen de regels bent, maar dat je je verwondert en nieuwsgierig bent naar waarom jullie doen wat je doen. Als je ziet dat iets niet werkt of niet goed is voor de cliënt, mag je best een positieve rebel zijn. Hou het niet onder de radar, maar spreek je uit en kom in actie. Ik denk dat veel verzorgenden opbranden omdat ze vaak wel zien dat het anders of beter kan, maar daar niets mee doen.’

Hoe herken je bij jezelf dat je misschien wel iets rebels wilt doen?

‘Vaak is het een soort buikpijnmomentje, of als je merkt dat je ergens boos of verdrietig over bent. Het is meestal een intern conflict dat je voelt: je zou de cliënt graag op een andere manier helpen, maar “zo doen we dat hier niet”. Veel verzorgenden en verpleegkundigen lopen te lang rond met dit soort gevoelens. Dan komt er een keer een emotionele uitbarsting waar je je niet fijn bij voelt, waar je collega’s en je leidinggevende ook niet echt iets mee kunnen behalve die emoties helpen reguleren. Het probleem blijft dan gewoon bestaan. Spreek je gevoel uit, kijk vanaf een afstandje naar de situatie en doe er iets mee.’

Welke reacties krijgen rebelse zorgprofessionals als ze dat doen?

‘Wat je regelmatig ziet, zoals ook bij de verzorgende met de slabber, is dat een collega of vooral het management roept: dit hoort niet bij je vak, dit mag niet onder werktijd. Als jij een collega hebt die positief afwijkt, verken dan juist wat erachter zit. Wees nieuwsgierig. Je kunt ervan uitgaan dat als mensen dit doen, ze daar goed over hebben nagedacht en niet zomaar wat doen. Wees verwonderd, geef diegene ruimte, kijk maar gewoon wat er gebeurt.’

Hoe deal je met zulke reacties en kun je toch het verschil maken als rebel?

‘Je zult zien dat als je positief afwijkt en daar open over bent, je werkt aan een langdurige oplossing. Doe je iets onder de radar, dan is het alleen een quick fix. Zonde, want vaak wordt de zorgverlening veel mensgerichter door rebels zijn. Het zijn vaak juist de rebelse zorgprofessionals die uitblinken in hun vak en hun werk leuker vinden. Als je dit durft, merk je dat de energie weer door het team en de organisatie stroomt. Je mag er als verzorgende echt op vertrouwen dat jij weet en ziet wat goed is voor de cliënt en waar dat soms schuurt met regels. Je bent dan niet lastig, maar een professional die durft te kijken naar hoe het anders of beter kan.’

Wanneer ben je niet een positieve maar een negatieve rebel?

‘Een positieve rebel doet iets om mensgerichtere zorg te kunnen leveren, vanuit een visie. Altijd in het belang van de cliënt, of voor de organisatie. Een negatieve rebel doet dingen anders omdat hij daar zelf beter van wordt, uit eigenbelang. Dat is een belangrijk verschil. Dat zijn de collega’s die vooral in de mopperpot blijven zitten en niet zelf tot actie overgaan om dingen echt ten goede te veranderen.‘